ចាប៉ីដងវែងគឺជាឧបករណ៍សិល្បៈប្រពៃណីខ្មែរ ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងជីវិត ទំនៀមទំលាប់ និងជំនឿរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។ ចាប៉ីដងវែង ជាឧបករណ៍មានខ្សែ២ ឬ៤ ប៉ុន្តែវាមានសំនៀងតែ២ទេ។ វាប្រើសម្រាប់ប្រគំក្នុងវង់ភ្លេងការបុរាណ វង់ភ្លេងអារក្ស វង់ភ្លេងមហោរីជាដើម និងប្រើទោលសម្រាប់លេងកំដរចម្រៀងកំណាព្យ។ ចុះបញ្ជីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីនៃមនុស្សជាតិនៅថ្ងៃទី៣០ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៦ បានអនុម័តយល់ព្រមក្នុងកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មការអន្តររដ្ឋាភិបាលនៃអង្គការយូណេស្កូ សម្រាប់ការការពារបេតិកភណ្ឌអរូបីលើកទី១១នៅទីក្រុង អាឌីសអាបាបា ប្រទេសអេត្យូពី។
ចាប៉ីដងវែងចែកចេញជា ៣ ផ្នែកគឺ តួ ខ្សែ និងក្រចក ហើយត្រូវគេចែកជាបន្តមានដូចជា៖
- ដង គឺចាប់ពីព្រលួតទៅទល់នឹងប្រអប់សំនៀង ដែលធ្វើអំពីដើមក្រសាំងកាលពីសម័យដើម ប៉ុន្ដែបច្ចុប្បន្ននេះគេយកឈើដើមក្រសាំងមកធ្វើជំនួសបាន ។
- ប្រពែ គឺចាប់ពីប្រលួតទៅដល់ផ្នែកខាងចុង។
- ព្រលួត (បង្គាន) មាន២ ៣ ឬ៤ ចាប៉ី ខ្លះមានព្រលួត២សម្រាប់រឹតខ្សែសំនៀង២ ចាប៉ីខ្លះមានព្រលួត៤ គឺសម្រាប់រឹតខ្សែសំនៀងទាំង៤ឱ្យមានសំនៀងតែ២ ដូចចាប៉ីដែលមានព្រលួត២ដែរ ហើយធ្វើអំពីឈើរឹងដូចជាឈើនាងនួន ឈើគ្រញូង ។
- ធរណី គឺជាខ្ទង់ខ្ពស់ជាងខ្ទង់ដទៃ ដែលស្ថិតនៅកៀកនឹងព្រលួតសម្រាប់ទ្រខ្សែសំនៀងឱ្យផុតពីខ្ទង់ទាំងឡាយ ហើយខ្ទង់មានចំនួន១២ដែលតូចធំ ទាបខ្ពស់ជាងគ្នាជាលំដាប់លំដោយមានចន្លោះពីមួយទៅមួយតាមកម្រិតសំនៀងរបស់ខ្លួន ។
- ស្នូក ឬប្រអប់សំនៀងមានរាងដូច ផ្លែម្នាស់ ស្នូកខ្លះទៀតមានរាងស្ទើរជ្រុងស្ទើរមូល ។ កាលពីសម័យដើម គេយកដើមរាំង មកធ្វើស្នូក ។
- ខ្សែចាប៉ីដងវែងមានខ្សែ២ ឬ៤ ប៉ុន្ដែខ្សែ៤មានសំនៀងតែ២ទេ។ ខ្សែទី១ តូចឈ្មោះថា ខ្សែឯក។ ខ្សែទី២ធំឈ្មោះថា ខ្សែគ។ខ្សែទាំង២នេះកាលពីសម័យដើមធ្វើអំពីសរសៃសូត្រវេញចូលគ្នា ប៉ុន្ដែបច្ចុប្បន្នគេយកខ្សែជ័រនីឡុងមកប្រើជំនួសវិញ ។
- ក្រចកសម្រាប់ត្រេះធ្វើអំពីបន្ទះស្នែងតូច ស្ដើងវែង ដូចជាស្នែងគោ ឬក្របី។
ចាប៉ីដងវែងមានលក្ខណៈពិសេសក្នុងការប្រើសំនៀង ត្រួតជាងសំនៀងរាយ ។ នៅពេលប្រគំបទណាក៏ដូចជាបទណាដែរ គេតែងតែត្រេះខ្សែទាំង២ស្មើគ្នា ប៉ុន្ដែលំនាំសាច់បទ គឺស្ថិតនៅលើខ្សែឯកដោយគេប្រើម្រាមដៃចុចចុះចុចឡើងទៅតាមលំនាំ នៅលើខ្សែនេះ រីឯខ្សែគ គេត្រេះបង្ហើរចោលសម្រាប់ជួយបន្ទរសាច់បទប៉ុណ្ណោះ ។
ប្រសិនបើគេចង់បានចាប៉ីដងវែងឱ្យមានសំនៀងល្អ ឮខ្លាំង គេត្រូវធ្វើវាតាមពាក្យស្លោកចាស់បុរាណថា «ស្នូករាំង ដងក្រសាំង សន្ទះខ្ទុម្ព គីង្គក់ធ្នង់ ខ្ទង់ឆ្អឹង» ។ ការបង្រៀនចាប៉ីដងវែងពីម្នាក់ទៅម្នាក់ទៀត គេតែងតែប្រើភាសាចាប៉ីថា «ត្រែង ទីងត្រែង ទីរីរែង ទីងត្រែង ទីងទីងត្រែង ទីរី រែង ទីងត្រែង» ។ តាមគំនិតចាស់បុរាណបានឱ្យនិមិត្ដរូបលើឧបករណ៍នេះថា «ស្នូកតំណាងក្បាលនាគ ដងតំណាងខ្លួននាគ ប្រពែតំណាងកន្ទុយនាគ» ។
គូសបញ្ជាក់ថា ចាប៉ីដងវែង គឺជាឧបករណ៍តន្ត្រីប្រពៃណីដ៏សំខាន់មួយ ដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រយូរអង្វែង និងជាប់ពាក់ព័ន្ធជិតស្និទ្ធនឹងជីវិតប្រជាជនកម្ពុជា។ វាមានតួនាទីមិនត្រឹមតែបង្កើតសម្លេងតន្ត្រីផ្អែមល្ហែមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាផ្តល់ជូនអ្នកស្តាប់ ទស្សនា ទទួលបាននូវចំណេះដឹង អប់រំសង្គម និងល្បងប្រាជ្ញា តាមរយៈបទចម្រៀង និងភ្លេងចាប៉ីដងវែង បានបង្ហាញពីការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ សង្គមជាក់ស្តែង និងអប់រំទូន្មានទាំងសីលធម៌ និងចរិយា៕
អត្ថបទដោយ៖ កណ្ណិការ
