នំលម្អងចេក គឺជាបង្អែមដ៏វិសេសវិសាលនិងមានភាពទន់ភ្លន់មួយប្រភេទដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកមួយនៃមរតកម្ហូបអាហារខ្មែរ។ នំនេះទាមទារភាពល្អិតល្អន់ និងចំណាយពេលច្រើនក្នុងការធ្វើហេតុនេះហើយបានជាវាស្ទើរតែបាត់បង់ពីទីផ្សារសព្វថ្ងៃ។

ឈ្មោះ "នំលម្អងចេក" ខ្លួនឯងបានបង្កប់នូវអត្ថន័យ និងភាពល្អិតល្អន់នៃនំនេះ៖

• លម្អង (Lom-Ang): នំនេះត្រូវបានគេធ្វើឡើងពី ម្សៅអង្ករដំណើបស្ងួតដែលគេយកទៅរោយឲ្យស្រទាប់ស្ដើងៗជាប់គ្នាដូចទៅនឹងការរោយលម្អង ដូច្នោះដែល វាបង្ហាញពីភាពហ្មត់ចត់និងភាពទន់ភ្លន់នៃការរៀបចំ។

• កេសរលម្អងចេក: ឈ្មោះនេះត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីលើកតម្កើងរសជាតិដ៏ឆ្ងាញ់និងពណ៌ដ៏ទាក់ទាញនៃនំដែលប្រៀបបាននឹងកេសរផ្កាឈ្ងុយឈ្ងប់។

• ចេក (Jek): នំនេះប្រើប្រាស់ស្លឹកចេកក្នុងការវេចខ្ចប់ឬទ្រាប់ព្រមទាំងមានក្លិនឈ្ងុយនៃចេកដែលជាគ្រឿងផ្សំសំខាន់រួមផ្សំ។

តាមការដំណាលតៗគ្នានំលម្អងចេកត្រូវបានគេជឿថាជាបង្អែមសម្រាប់ពិធីបុណ្យធំៗឬជាបង្អែមសម្រាប់ ថ្នាក់ដឹកនាំឬអភិជននៅសម័យមុនដោយសារតែគ្រឿងផ្សំរបស់វាមិនមែនជាប្រភេទនំដែលគេធ្វើបរិភោគជាប្រចាំថ្ងៃនោះទេ។

១. សារៈសំខាន់ក្នុងពិធីបុណ្យប្រពៃណី

នំលម្អងចេកគឺស្ថិតក្នុងប្រភេទនំដែលគេធ្វើឡើងសម្រាប់ចែកជូនឬ សែនព្រេនក្នុងឱកាសពិសេសៗ៖

• នំចែករំលែក: ដូចទៅនឹងនំចំណីបុរាណដទៃទៀតដែរ នំលម្អងចេកត្រូវបានផលិតឡើងក្នុងគោលបំណងបង្កើននូវសាមគ្គីភាពក្នុងគ្រួសារនិងភូមិស្រុក។ ការរួមគ្នាចម្អិននិងចែករំលែកនំនេះក្នុងពិធីបុណ្យទានគឺជារូបភាពនៃការជួបជុំគ្នាដ៏កក់ក្តៅ។

• គ្រឿងសក្ការៈបូជា: ភាពល្អិតល្អន់និងគ្រឿងផ្សំពិសេសនៃនំនេះបានធ្វើឲ្យវាស័ក្តិសមជាគ្រឿងសក្ការៈបូជាមួយសម្រាប់ថ្វាយទៅកាន់ព្រះសង្ឃ ឬចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យដើម្បីបង្ហាញនូវការគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។

២. ភាពពិសេសនៃបច្ចេកទេសធ្វើនំ

អ្វីដែលធ្វើឱ្យនំលម្អងចេកមានប្រវត្តិនិងអត្តសញ្ញាណរឹងមាំគឺការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសចាស់ទុំក្នុងការធ្វើដែលពិបាករកនំដទៃណាប្រៀបផ្ទឹម៖

1. ការរៀបចំម្សៅល្អិតល្អន់: គេត្រូវយកអង្ករដំណើប មកត្រាំទឹក បុក កិន រួចច្របាច់យកទឹកចេញហើយ ហាលថ្ងៃ ឲ្យស្ងួតល្អ។ ភាពហ្មត់ចត់នេះគឺដើម្បីទទួលបានម្សៅស្ងួតដែលស្រួយល្មមសម្រាប់ការរោយ (ឬរែង)។

2. ការរោយម្សៅ: នំនេះត្រូវបានគេធ្វើដោយរោយ ម្សៅដំណើបនោះទៅលើខ្ទះដែកដែលមានកម្ដៅតិចៗ (ភ្លើងទាប)។ ម្សៅនឹងឡើងជាស្រទាប់ស្ដើងៗដូចជាលម្អងផ្កា ហើយគេយកវាមកលាក់ជាមួយសាច់ដូងខ្ចីរលាក់ទឹក ស្ករ និងគ្រឿងផ្សំផ្សេងទៀតមុននឹងវេចខ្ចប់ជាមួយស្លឹកចេក។

3. ក្លិនឈ្ងុយតែមួយគត់: ការផ្សំបញ្ចូលគ្នារវាងម្សៅលាជម៉ដ្ឋ (ម្សៅដែលធ្វើពីគ្រាប់អង្ករដំណើបលីង) និង សាច់ដូងខ្ចីធ្វើឲ្យនំនេះមានរសជាតិឈ្ងុយផ្អែមនិងមានលក្ខណៈពិសេស។

៣. ការបាត់បង់ និងការអភិរក្ស

បច្ចុប្បន្ននំលម្អងចេក ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា "នំដែលស្ទើរតែបាត់បង់" នៅលើទីផ្សារទូទៅ។

• មូលហេតុបាត់បង់: ដំណើរការធ្វើនំនេះទាមទារនូវ កម្លាំងនិងពេលវេលាខ្ពស់ រាប់ចាប់តាំងពីការត្រៀមអង្កររហូតដល់ការរោយម្សៅម្តងមួយៗ។ ភាពស្មុគស្មាញនេះបានធ្វើឱ្យអ្នកជំនាន់ថ្មីមិនសូវចង់បន្តធ្វើ។

• កិច្ចខិតខំអភិរក្ស: ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មានមេចុងភៅនិងអ្នកអភិរក្សវប្បធម៌មួយចំនួននៅតែព្យាយាមផលិតឡើងវិញនិងបង្រៀនពីវិធីធ្វើនំនេះដើម្បីធានាថារសជាតិដើមនិងបច្ចេកទេសបុរាណនេះមិនបាត់បង់ពីរតីយាវហឺខ្មែរឡើយ។

អត្ថបទ៖ ជួន សុធា